Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
Hôn mảnh đất quê hương
“Tôi cúi xuống hôn mảnh đất quê hương
Như hôn người yêu sau ngày xa cách
Tôi không khóc nhưng vẫn trào nước mắt
Con đã về đây với mẹ – Mẹ quê hương!
Thanh Quýt Giáp Năm(1) ruộng đồng xơ xác
Đầu con đau dưới nắng chan chan
Giếng đã cạn môi người khao khát
Quê hương dòng sữa mẹ tuôn tràn.
Đất hỡi đất! Người vẹn lòng yêu nước
Viên đạn bây giờ cày lên viên đạn năm xưa
Chiếc áo màu xanh dù rách nát
Vẫn hiền hoà đùm bọc mẹ sớm trưa.
Vẫn nguyên vẹn một màu xanh xứ sở
Như mắt ai xanh tự thuở ban đầu
Sông Thu Bồn ơi! Ta nghe người đương thở
Vỗ triền miên gội tóc những nương dâu.
(…)
Ấp chiến lược đám mây đen che phủ
Lòng xót xa quặn cháy mái nhà rơm
Mẹ lom khom vịn vào vai núi
Chúng con đi mờ khuất dãy Trường Sơn.
Tôi cúi xuống hôn mảnh đất quê hương
Như hôn người yêu sau ngày xa cách
Tôi không khóc nhưng bỗng trào nước mắt
Con đã về với mẹ quê hương”.
La Thọ(1), 2-1962
(Thu Bồn, Trích tập Tre xanh, 1970)- Nguồn: thivien.net
CHÚ THÍCH: Nhà thơ Thu Bồn tên thật là Hà Đức Trọng sinh ngày 1-12-1935 tại xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Từ tháng 9-1947, gia nhập Thiếu sinh quân, rồi vào bộ đội chính quy, chiến đấu ở chiến trường Tây Nguyên. Năm 1955, tập kết ra Bắc học tập, làm việc. Năm 1960, trở lại chiến trường, làm phóng viên tại Quân khu V và Tây Nguyên. Sau năm 1975, ông tiếp tục hoạt động văn nghệ. Ông mất ngày 17-6-2003 tại thành phố Hồ Chí Minh.
(1) Thanh Quýt Giáp Năm, La Thọ: địa danh ở quê hương tác giả.
Câu 1: Văn bản được sáng tác theo thể thơ nào? Xác định nhân vật trữ tình của văn bản. (0,5đ)
Click vào đây để xem đáp án
– Thể thơ: tự do
– Nhân vật trữ tình: “tôi, con, chúng con – tác giả (người con trở về quê hương)
Câu 2: Tìm các từ ngữ, hình ảnh miêu tả mảnh đất quê hương trong các khổ thơ 2 và 3? Qua đó em hãy nhận xét về mảnh đất quê hương hiện lên ở đây. (1,0đ).
Click vào đây để xem đáp án
Từ ngữ, hình ảnh: “Thanh Quýt Giáp Năm(1) ruộng đồng xơ xác”, “nắng chan chan”, “Giếng đã cạn”, “Quê hương dòng sữa mẹ tuôn tràn”, “Viên đạn bây giờ cày lên viên đạn năm xưa”, “Chiếc áo màu xanh dù rách nát/ Vẫn hiền hoà đùm bọc mẹ sớm trưa”.
* Nhận xét:
– Quê hương tan tác, tiêu điều vì bị tàn phá, hủy diệt trong chiến tranh
– Quê hương thân thuộc, giàu tình nghĩa, sức sống…
Câu 3: Phát hiện và phân tích hiệu quả của một biện pháp tu từ có trong các câu thơ sau: (1,0đ)
“Tôi cúi xuống hôn mảnh đất quê hương
Như hôn người yêu sau ngày xa cách
Tôi không khóc nhưng bỗng trào nước mắt
Con đã về với mẹ quê hương”.
Click vào đây để xem đáp án
– Biện pháp tu từ: So sánh “Tôi cúi xuống hôn mảnh đất quê hương như hôn người yêu sau ngày xa cách”
– Hiệu quả nghệ thuật:
+ Nhấn mạnh niềm hạnh phúc, trân trọng của tác giả khi gặp lại mảnh đất quê hương sau bao ngày xa cách….
+ Thể hiện tình yêu chân thành, sâu sắc, thủy chung của tác giả đối với quê hương…
+ Giúp các câu thơ, hình ảnh thơ thêm sinh động, hấp dẫn…..
– HS có thể lựa chọn và phân tích các BPTT khác: lặp từ, lặp cấu trúc, ẩn dụ…
Câu 4: Chỉ ra và phân tích yếu tố tượng trưng có trong hai câu thơ: (1,0đ)
“Sông Thu Bồn ơi! Ta nghe người đương thở
Vỗ triền miên gội tóc những nương dâu”.
Click vào đây để xem đáp án
Yếu tố tượng trưng: “Sông Thu Bồn”, “nghe người đương thở”, “gội tóc những nương dâu” 0,5
· Phân tích ý nghĩa:
– Với biện pháp tu từ nhân hóa, dòng sông như một sinh thể sống đang chở che, chăm sóc, vỗ về…
– Gợi vẻ đẹp dòng sông hiền hòa, đầy sức sống, gắn bó với quê hương, duyên dáng như người thiếu nữ đang ở lứa tuổi thanh xuân…; dòng sông nuôi dưỡng vỗ về, chăm bẵm… sự sốngcủa thiên và con người , mang dáng vẻ của đất mẹ quê hương…)
– Thể hiện tình cảm của tác giả dành cho quê hương: trân trọng, tự hào, gắn bó sâu nặng, biết ơn…
Câu 5: Đoạn thơ đã gợi cho em những cảm nhận gì về ý nghĩa của quê hương đối với mỗi người (viết đoạn văn từ 10-15 dòng). (1,5đ)
Click vào đây để xem đáp án
· Yêu cầu về hình thức: Viết đoạn văn đảm bảo dung lượng, không mắc lỗi chính tả, diễn đạt, dùng từ… 0,25
· Yêu cầu về nội dung: HS nêu được một số ý cơ bản sau:
– Giải thích: “quê hương” là nơi mỗi người sinh ra, chôn rau cắt rốn, có những người thân yêu trong gia đình….
– Ý nghĩa của quê hương với mỗi người:
+ Quê hương gắn với kỉ niệm tuổi thơ, gia đình, truyền thống, là cội nguồn hình thành nhân cách, phẩm chất của mỗi người…
+ Quê hương là những nơi, những con người quen thuộc, gần gũi, là điểm tựa tinh thần cho mỗi người vững vàng trong cuộc sống…
+ Yêu quê hương là một trong những giá trị sống, phẩm chất tốt đẹp của con người: uống nước nhớ nguồn, lá rụng về cội…
– Bài học, liên hệ: Mỗi người hãy luôn trân trọng, gìn giữ và phát huy lòng yêu quê hương. Trách nhiệm cống hiến và đóng góp cho quê hương ngày càng giàu đẹp. Phê phán những người vô ơn, quên đi quê hương….
· Đoạn văn có sáng tạo: diễn đạt trôi chảy, có cảm xúc, biết lấy dẫn chứng tiêu biểu và phân tích dẫn chứng ý nghĩa, có trích dẫn ý kiến, văn học…
